De wereld bevindt zich in de ergste economische crisis sinds de jaren dertig. Biedt het geloof eigen manieren en inzichten om daarmee om te gaan? Prof. dr. Johan Graafland, hoogleraar in Tilburg, beschouwt de crisis de komende weken in het Friesch Dagblad. De kredietcrisis is in allerlei opzichten een vertrouwenscrisis. Wat begon als een vertrouwenscrisis in en tussen banken is uitgegroeid tot een vertrouwenscrisis in de hele economie en het economisch stelsel. Sommige economen en politici spreken zelfs over het failliet van het Angelsaksische kapitalisme, het neoliberalisme of het Wall Street-model. Maar biedt het Rijnlandse model dan een beter perspectief?

De kredietcrisis is ontstaan in de Verenigde Staten. Dat het Angelsaksisch model gefaald heeft, blijkt uit verschillende oorzaken van de kredietcrisis. Allereerst leidde het zwakke toezicht van de overheid op de woning- en kapitaalmarkt tot grote risico’s bij de hypotheekverstrekking en het doorverkopen daarvan in de vorm van complexe derivaten. De veronderstelling van het Angelsaksisch model dat marktpartijen zelfredzaam zijn en dat het daarom niet mogelijk is om onverantwoorde risico’s door te schuiven naar andere marktpartijen bleek niet op te gaan.

Korte termijn
Ook de grote bereidheid van banken om risico’s te nemen teneinde op korte termijn winst te kunnen realiseren is inherent aan het Angelsaksisch model. Omdat het voor aandeelhouders moeilijk te beoordelen is wat de lange termijn winstmogelijkheden van een bedrijf zijn, letten analisten vooral op winstcijfers op korte termijn en zijn ook de beloningssystemen voor managers (de bonussen) daarop gericht. Deze kortetermijnfocus weerspiegelt het speculatieve karakter van transacties op de aandelenmarkt.

Christelijke deugden
Tot slot is er nog een intrigerende vraag waarmee ik blijf zitten: namelijk hoe het mogelijk is dat in een christelijk land het Angelsaksisch model, dat ons nu in de crisis heeft gestort, zo populair geworden is? Waarom zijn winst maken, eigen belang en exorbitante beloningen juist daar zo geaccepteerd geraakt terwijl deze toch haaks staan op belangrijke christelijke waarden?

Dat is een complexe vraag en het antwoord laat zich niet in het bestek van dit artikel beantwoorden. Maar misschien ligt het verband ook andersom: waar mensen in sterke concurrentiestrijd staan met anderen en het eigenbelang vrij spel heeft en men vooral aangewezen is op zichzelf, is de behoefte aan de steun van God groter. Maar in hoeverre christelijke deugden zoals matigheid en dienstbaarheid in zo’n omgeving worden aangemoedigd blijft twijfelachtig.