Als maatschappelijke structuren door technologische ontwikkelingen veranderen, veranderen ook de religieuze denkbeelden. Dat stelt socioloog Nienke Moor in haar proefschrift Explaining worldwide religious diversity, waarop zij 2 december aan de Radboud Universiteit Nijmegen hoopt te promoveren.

Mensen zijn geneigd het onbekende te verklaren aan de hand van wat bekend en belangrijk is in de wereld om hen heen, constateert Nienke Moor. Veranderingen in de 'bestaanstechnologie' van samenlevingen brengen veranderingen teweeg in maatschappelijke structuren en daarmee ook in het religieuze denken.

Met bestaanstechnologie bedoelt de promovenda de technologie die mensen gebruiken om in hun bestaan te voorzien, zoals bijvoorbeeld jagen, verzamelen, akkerbouw en industrie. Mensen in samenlevingen van verschillend technologisch niveau hebben daarom andere religieuze ideeën. Zo heeft industrialisering, de overgang van akkerbouw naar industrie, het beeld van God als persoon doen afnemen.

"In een samenleving met een duidelijke leider die veel macht naar zich toetrekt is het idee van een God die leidt en bestuurt heel plausibel. In (post)industriële samenlevingen waarin de macht verdeeld is en waarin mensen gewend zijn hun eigen keuzes te maken gaat zo’n godsbeeld wankelen", aldus Moor.

Het geloof in een persoonlijke god wordt volgens Moor in (post)industriële samenlevingen vervangen door het geloof in een meer abstracte god, zoals een hogere macht of kracht. Ook zijn er steeds meer mensen die niet zeker weten of er wel iets als God bestaat, de zogenaamde agnosten, of zeker weten dat deze niet bestaat, de zogenaamde atheïsten. In tegenstelling tot eerdere suggesties vindt Moor geen bewijs voor de stelling dat het agnosticisme een verdere afzwakking is van het geloof in een abstracte god.

Ideeënstudie
Met industrialisering wordt het geloof in hemel en hel minder. Deze afname is sterker voor het geloof in de hel. In samenlevingen met minder bestaansonzekerheden (zoals armoede en ziekte) geloven mensen minder vaak in een hel. Er zijn immers steeds minder mensen die onder erbarmelijke omstandigheden leven.

Moor ontdekte ook een verband tussen de doodstraf enerzijds en het geloof in hemel en hel anderzijds. "Wanneer mensenrechten belangrijker worden en politieke leiders niet langer kunnen beschikken over het leven van mensen wordt het idee van een god die mensen beloont en straft met de hemel en de hel minder plausibel."