"Voor sommigen werkt het bestaan van het kwaad als een weerlegging van de mogelijkheid van Gods bestaan. Maat dat hoeft helemaal niet het geval te zijn," stelt Jos de Keijzer. In zijn essay over God en lijden bespreekt hij enkele aspecten die te maken hebben met een ‘leefbare’ theodicee. "Een theodicee is een argumentatie die een rechtvaardiging moet zijn voor een God die zowel volmaakt goed als almachtig is, terwijl er toch kwaad in de wereld bestaat."

Een zienswijze die Jos de Keijzer "van harte" aanbeveelt herdefiniëert gangbare opvattingen over zowel Gods almacht als zijn goedheid. Hierdoor krijgt het zelfs een diepere inhoud. "Dit kan overigens alleen gedaan worden met een houding die bereid is tot onderwerping aan God, een houding die bereid is te accepteren wat God openbaart over zowel Zichzelf als de mens. Dit heeft alles te maken met wat ik een leefbare theodicee noem."

"Alvin Plantinga heeft baanbrekend werk verricht op dit gebied. Hij stelt dat God  redenen heeft om lijden en kwaad toe te staan die simpelweg ons bevattingsvermogen ontgaan. Een logische constructie zou er dan als volgt uit kunnen gaan zien: 1. Een goede, alwetende en almachtge God zou kwaad en lijden voorkomen. 2. Lijden en kwaad bestaan. 3. In zijn goedheid heeft God onbevattelijke motieven die het bestaan van kwaad en lijden noodzakelijk maken. God en kwaad lijden sluiten elkaar niet uit."

Gevolgen
"Wat voor gevolgen heeft dit voor Gods goedheid, almacht en alwetendheid? In de eerste plaats komt Gods goedheid in een ander daglicht te staan. In zijn goedheid heeft God een plan ontworpen dat, hoewel het niet bereikt kan worden zonder een bepaalde mate van lijden in deze wereld, uiteindelijk zal resulteren in de best mogelijke wereld. Je kunt je bijvoorbeeld voorstellen hoe God een liefdesrelatie verlangt met mensen. Voorwaarde voor zo’n liefdesrelatie is dat de mens een vrije will heeft met inbegrip van de mogelijkheid van verwerping van deze goddelijke liefde met als gevolg lijden. Verder kan lijden een rol spelen in het testen van ons geloof. Dat geloof is uiteindelijk niets anders dan de liefdevolle beslissing van onze kant om ondanks de omstandigheden God te zien als de Liefhebbende en Betrouwbare."

"Tegelijkertijd wordt Gods almacht voller van betekenis aangezien het kwaad dat er is niet in staat blijkt te zijn God plannen te dwarsbomen. Uiteindelijk zal de menselijke vrije wil nooit in staat blijken om de liefhebbende bedoelingen van God teniet te doen. God geeft ruimte aan de gevolgen van slechte keuzes en volvoert ondanks dat toch Zijn plan. En dan stuiten we op iets interessants. In plaats van dat we een concept ontwikkelen van een musculaire God (een God met spierballen), zien we hoe Gods almacht zich mysterieus een weg baant naar het hart van de mens, hoe die almacht zich in Christus overgeeft aan het kwaad en vervolgens overwint door de zwakheid van het kruis."

Omwegen
Jos de Keijzer: "Gods almacht is zo anders dan wij geneigd zijn te denken wanneer we beseffen hoe het in staat is omwegen te vinden. Gods liefhebbende doelen bereiken in zwakheid veelmeer dan met vertoon van kracht. Als laatste wordt ook ons besef van Gods alwetendheid verruimd aangezien het wel duidelijk is dat God niet alleen alle weetbare feiten weet, maar daarboven in staat is om feiten die tegengesteld zijn aan Zijn wil te zien als potentiële elementen van een beter plan."

Biedt dit een antwoord op elke vorm van lijden? "Nee, we worden nog steeds geconfronteerd met de realiteit van zinloos lijden en zaken als natuurrampen. Maar je zou je af kunnen vragen of juist hier, bij het overeind blijven staan van de vragen, niet sprake is van een doelbewustheid bij God. Zou het kunnen zijn, dat de vragen rondom lijden ons blijven verbijsteren omdat God dat nu juist wil? Stel je voor dat er sluitende antwoorden waren op de vragen rondom lijden. Het zou de uitdaging om te worstelen met het leven, met God en met het lijden drastisch verkleinen."

"Duidelijke antwoorden verkleinen de uitdagingen en beperken onze mogelijkheden voor groei in mentaal, geestelijk maar vooral onze relatie met God. Het zou verder wel eens kunnen zijn dat God Zich doelbewust een beperking heeft opgelegd om ruimte te geven aan werkelijke vrije wil en verantwoordelijkheid. Een vergelijkbare zelf-beperking of zelf-verhulling zou wel eens de oorzaak kunnen zijn van het bestaan van natuurlijk kwaad. Alleen op deze manier kan een mens zichzelf alleen in het universum wanen als hij of zij dat om wat voor reden dan ook zou wensen."

Perspectief
"En dat brengt ons dan tot de leefbare theodicee. Het is cruciaal van welk perspectief men de worsteling met de theodicee aangaat. Als de insteek puur intellectueel is dan zal het resultaat uiteindelijk teleurstelling of zelfs frustratie zijn. Je moet eigenlijk existentieel deel uitmaken niet alleen van het leven maar van het lijden dat ermee gepaard gaat om in staat te zijn deel te nemen aan het debat. Intellectuele bevrediging, hoewel tot op zekere hoogte mogelijk, kan met dit vraagstuk nu eenmaal nooit volledig bereikt worden. Er blijft iets raadselachtigs zitten aan lijden. Dit wordt met name duidelijk in de levens van sommigen die veel hebben geleden en door het lijden getransformeerd en vernieuwd zijn, vol diepe vreugde en liefde."

"Het debat kan ook niet aangegaan worden met de nadrukkelijke bedoeling om de christelijke God te weerleggen. En dat om dezelfde reden. Zo is die ‘christelijke God,’ kwetsbaar, bereid om aangevallen te worden, bereid om Zichzelf niet te verdedigen. Daarom zal het echte antwoord  de weerlegger ontvlieden. Gods antwoord is alleen beschikbaar voor degene die bereid is om zichzelf te vernederen voor de levende God, die bereid is getransformeerd te worden door de worsteling met het eigen lijden in het licht van ‘het lijden van God Zelf’.

"Het probleem is niet slechts logisch en daarom mag mentale bevrediging nooit het enige doel zijn. Als we de levende God ontmoeten, wiens bestaan in twijfel getrokken lijkt te worden door het bestaan van lijden en het kwaad, worden we vervuld met hoop. Het is zoals Hasker zegt: ‘de claim van het christelijk geloof is niet slechts dat God kan bestaan naast het kwaad in deze wereld. De bewering is veeleer dat uiteindelijk God niet zal bestaan naast het kwaad, maar dat Hij er heerlijk over zal triomferen’."

Naar: Een ‘leefbare’ theodicee. Hoe te leven met een goede God in een wereld vol lijden - Jos de Keijzer. Klik hier om het hele artikel te lezen.